วิธีสังเกตคำที่มาจากภาษาสันสกฤต


           ๑. ดูที่สระ   สระในภาษาสันสกฤตมี  ๑๔  ตัว  คือ   อะ  อา  อิ  อี  อุ  อู  เอ  โอ  ไอ  เอา  ฤ  ฤๅ  ฦ  ฦๅ

            ๒. ดูที่พยัญชนะ    พยัญชนะสันสกฤตมี  ๓๕  ตัว    เพิ่มมากกว่าภาษาบาลี  ๒  ตัว  คือ   ศ  ษ    ฉะนั้นถ้าพบคำที่มีตัว  ศ  ษ   ก็หมายความว่า   เป็นคำที่มรจากภาษาสันสกฤต

            ๓. คำในภาษาสันสกฤต    เมื่อมีตัวสะกด  จะมีตัวตามก็ได้   ไม่มีก็ได้    ที่ไม่มีตัวตาม  เช่น    มนัส (ใจ)   กริน (ช้าง)   มรุต (เทวดา)    เป็นต้น

            ตัวสะกดที่มีตัวตาม    ไม่ต้องอยู่ในวรรคเดียวกัน    แต่ให้เป็นพยัญชนะมีเสียงเหมือนกัน  คือ   เป็นโฆษะ (เสียงก้อง)   ก็โฆษะเหมือนกัน     ถ้าตัวสะกดเป็นอโฆษะ (เสียงไม่ก้อง)   ก็เป็น  อโฆษะด้วย    (เสียงโฆษะ  และอโฆษะ   ดูที่พยัญชนะวรรค    พยัญชนะวรรค ๑  และ  ๒    เป็น  อโฆษะ    พยัญชนะวรรค ๓, ๔  และ ๕   เป็นโฆษะ)   เช่น    มุกตฺ (ไทยใช้มุกดา)  ทั้ง  ก  และ  ต  เป็นอโฆษะ    เป็นต้น

            ๔. คำที่มี  ร หัน   ที่ไม่ใช่คำแผลง  มาจาก  รฺ  (ร เรผะ)  ในภาษาสันสกฤต  เช่น   ธรฺม =  ธรรม    วรฺณ  =  วรรณ    เป็นต้น

            คำแผลงในภาษาไทยที่แผลงมาจาก    ประ  กระ  คระ    เช่น    กระเช้า    กรรเช้า    ประทุก    บรรทุก    คระโลง    ครรโลง    ไม่ใช่คำภาษาสันสกฤต

            ๕. คำภาษาบาลีใช้  ฬ   ภาษาสันสกฤตจะใช้  ฑ   เช่น

บาลีว่า  กีฬา    สันสกฤตว่า  กรีฑา

บาลีว่า  ครุฬ    สันสกฤตว่า  ครุฑ

บาลีว่า  จุฬา    สันสกฤตว่า  จุฑา

            ๖. คำในภาษาสันสกฤตนิยมคำควบกล้ำ   เช่น    ประถม  ประพฤติ  สตรี  บุตร  จักร  อัคร  ประโยค  ปราการ  สงคราม  พราหมณ์

            ๗. คำในภาษาสันสกฤตที่อยู่ในภาษาไทย    จะมีคำว่าเคราะห์อยู่ในคำนั้น   เช่น    พิเคราะห์   สังเคราะห์   สงเคราะห์   อนุเคราะห์